Trang chủ Âm nhạc Lý luận

Tuổi trẻ với bảo tồn, phát huy Dân ca Quan họ
08:14 | 15/08/2018

 Với những giá trị đặc sắc, Dân ca Quan họ Bắc Ninh đang được thế hệ trẻ đón nhận như một lẽ tự nhiên vốn có. Đến bất cứ một xóm, làng, trường học nào trong tỉnh đều có thể bắt gặp hình ảnh từng nhóm thanh, thiếu niên, nhi đồng hàng ngày tập luyện hát Quan họ.

Một chiều hè, chúng tôi đến thăm lớp học hát Quan họ tại phường Thị Cầu (thành phố Bắc Ninh) do cô giáo Chu Phương Anh truyền dạy. Ngay từ đầu ngõ, đã nghe tiếng hát Quan họ vang xa như mời gọi khách đến chơi nhà. Trong không gian thoáng đãng, ngôi nhà rộng có sân, vườn là địa điểm lớp học Quan họ của những liền anh, liền chị nhí phường Thị Cầu. Lớp học không cần phấn trắng, bảng đen, chỉ là cô trò mặt đối mặt ngồi trên chiếc chiếu như đang trong canh hát. Cô giáo Phương Anh bắt nhịp đều đặn và học sinh hát theo, rồi lần lượt uốn nắn từng câu, chữ sao cho lời hát được tròn vành, rõ chữ. Chăm chú vào nhịp và hát các làn điệu Quan họ một cách thuần thục, bé Thùy Dung, 6 tuổi nhà ở khu Cổ Mễ (Phường Vũ Ninh, thành phố Bắc Ninh) được bà nội đưa sang học đều đặn hàng tuần cho biết: “Em rất thích hát Quan họ vì được nghe bà hát từ khi còn bé xíu nên Quan họ với em như niềm vui hàng ngày của tuổi thơ”.
Không cần thúc giục, nhắc nhở, cứ 5 giờ chiều các ngày thứ 3, 5, 7 các em học sinh yêu thích Quan họ đến từ các phường Ninh Xá, Thị Cầu lại rủ nhau đến nhà cô giáo Chu Phương Anh học hát. Chu Phương Anh từng đạt nhiều giải cao trong các cuộc thi hát Quan họ do Đài Phát Thanh và Truyền hình tỉnh tổ chức từ thời còn là học sinh. Với chất giọng bẩm sinh cùng niềm đam mê, Chu Phương Anh đã gặt hái được nhiều thành công trên con đường nghệ thuật, hiện cô đang làm việc tại Trung tâm Văn hóa Thể thao tỉnh.
Lớp học hát Quan họ của cô giáo Chu Phương Anh có gần 20 học sinh độ tuổi từ 5 đến 15. Vốn từng được học hát Quan họ từ nhỏ nên Phương Anh biết đúc rút kinh nghiệm để làm sao truyền dạy cho các em được hiệu quả. Cuốn giáo án do Phương Anh biên soạn được chuẩn bị chu đáo với 2 phần cơ bản: Phần 1 là âm nhạc dành cho thiếu nhi; phần 2 là chương trình dạy hát Quan họ trong trường học với các bài hát Quan họ lời cổ, lời mới theo điệu mười nhớ, còn duyên, lý cây đa… Chu Phương Anh cho biết: “Tại lớp học hát Quan họ, các em được luyện thanh cơ bản, cách lấy hơi, khẩu hình sao cho chuẩn. Đối với hát Quan họ phải làm sao phần nảy được tự nhiên, cách buông câu, nhả chữ được nhẹ nhàng, mượt mà…”.
Đến làng Viêm Xá, xã Hòa Long (thành phố Bắc Ninh) vào Nhà chứa Quan họ hay nhà văn hóa thôn chúng tôi cảm nhận không khí nhộn nhịp. Dù là buổi tối nhưng Nhà chứa Quan họ người đi lại dập dìu, họ đều là những phụ huynh đưa con đến học hát Quan họ tại đây. Chị Ngô Thị Loan, mỗi tối đều đưa hai con là Minh Phương 4 tuổi, Gia Hân 8 tuổi đến học hát Quan họ chia sẻ: Thấy các con đều thích nghe hát Quan họ và tự học hát với nhau tại nhà qua ti vi, khi biết làng tổ chức lớp học hát Quan họ tôi liền đăng ký cho con. Được các nghệ nhân trong làng truyền dạy, các cháu thích lắm, tối nào mấy mẹ con cũng ăn cơm sớm để đi học hát. Thực sự đối với tuổi thơ các cháu yêu ca hát là một niềm vui với gia đình, nhất là Dân ca Quan họ di sản của quê hương cần phải gìn giữ, phát huy.
Ngay từ đầu kỳ nghỉ hè, thôn Viêm Xá đã họp bàn và tổ chức 3 lớp học hát Quan họ cho thiếu nhi dưới sự truyền dạy của các nghệ nhân và liền chị có giọng hát tốt trong làng. Các lớp được chia theo lứa tuổi: Từ 5 đến 8 tuổi có 20 học sinh; lớp 10 đến 15 tuổi gần 40 em chia làm 2 lớp học. Nghệ nhân Nguyễn Thị Sang cho biết: “Hè năm nay các cháu đăng ký học hát Quan họ đông hơn nhiều so với mọi năm nên dù vất vả nhưng chúng tôi cũng rất vui, bởi di sản Dân ca Quan họ được thế hệ trẻ đón nhận hào hứng. Tôi và nghệ nhân Nguyễn Thị Thềm đảm nhận truyền dạy cho các cháu từ 5 đến 8 tuổi nên việc uốn nắn có phần vất vả hơn. Các cháu ở lứa tuổi này giọng chưa ổn định, có cháu chưa biết chữ, ngoài dạy trên lớp, chúng tôi còn phải chép bài hát về nhà cho gia đình dạy thêm. Đối với các cháu nhỏ việc dạy hát Quan họ phải có sự kiên nhẫn, dạy hát đi hát lại nhiều lần, uốn từng câu, từng chữ sao cho đúng nhịp phách”.
Mỗi tối, thanh, thiếu nhi làng Viêm Xá được các nghệ nhân truyền dạy Quan họ trong thời gian 2 tiếng với các bài Quan họ cổ dễ thuộc, dễ nhớ như: Mời nước mời trầu; Tương phùng tương ngộ; Ba mươi sáu thứ chim; Buôn bấc buôn dầu; Lý con sáo; Mười nhớ… Em Nguyễn Thị Thanh Nga, 15 tuổi tâm sự: Em thích hát Quan họ từ khi học lớp 3 do bà nội truyền cho niềm đam mê và đã từng tham gia thi hát Quan họ ở trường đạt giải. Đối với em, sau những giờ học tập căng thẳng, mệt mỏi, hát Quan họ thực sự bổ ích, giúp thư giãn và tạo hứng thú để tiếp tục học tập.
Hiện nay, hầu hết các làng, xã tỉnh Bắc Ninh đều có các CLB Quan họ hoạt động với sự tham gia tích cực của đông đảo người dân. Chất lượng các hội thi hát Quan họ đầu Xuân được nâng cao, quy mô mở rộng, lễ hội Lim, Đền Vua Bà trở thành lễ hội lớn quy mô vùng và quốc gia, thu hút hàng vạn du khách trong và ngoài nước tham dự, thưởng thức Dân ca Quan họ. UBND tỉnh ban hành các chính sách đối với các nghệ nhân Quan họ đã khuyến khích các nghệ nhân lưu giữ, truyền dạy Dân ca Quan họ cho thế hệ trẻ. Tại các trường học, Quan họ được đưa vào các tiết học hàng tuần. Qua đó, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống văn hóa của quê hương, ý thức trách nhiệm của đội ngũ cán bộ giáo viên, học sinh trong quá trình gìn giữ, bảo tồn để di sản Dân ca Quan họ Bắc Ninh ngày càng lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng.
Thời gian qua, việc truyền dạy Quan họ cho thế hệ trẻ là một giải pháp đúng đắn, phù hợp với thực tiễn đời sống văn hóa ở mỗi làng quê Bắc Ninh. Đây không những là chương trình hành động bảo tồn, phát huy giá trị của di sản Dân ca Quan họ được Bắc Ninh thực hiện theo đúng cam kết với Unesco mà còn bồi đắp tâm hồn, tình yêu quê hương, đất nước, tình yêu với thầy cô, bạn bè trong mỗi học sinh góp phần làm cho Quan họ ngày càng lan tỏa, vươn xa và có sức sống bền vững trong đời sống đương đại.

 

Minh Hường