Trang chủ Văn học Truyện ngắn

QUÁN LÀNG
14:52 | 30/08/2018

 

Sáng nay, mặt trời vừa lên đậu ngọn tre. Ông Hùng đã về nhà lấy thêm hàng. Người đàn ông đứng tuổi đội nón lá vàng, quần nâu xắn ngang đầu gối. Chợt dừng lại nơi cửa quán, bên khóm chuối cao vồng:

- Đi đâu mà bỏ hàng với họ thế này…

Mái tóc điểm sương hiện ra. Tay ôm hộp mì tôm, tay kia mấy quyển vở học trò, cùng cuốn sách dày cộm. Gật đầu, niềm nở:

- Chào ông. Ông bên nhà con rể về hôm nào? Tôi tôi… Hai người tay bắt mặt mừng.

- “Tôi tôi…” nó lôi cả ruột. Ông Hợi đùa. Quê mình dân mình, chứ nơi khác có mà nó khiêng cả cột quán của ông về bổ củi nấu cám lợn lâu rồi.

Hai ông bạn ôm nhau, cười vang. Như chẳng có gì vướng bận đời thường.

Ông Hùng kéo chiếc ghế trúc óng vàng, mời bạn. Ông Hợi nâng chén chè xanh nhấp một hớp, gật gù nghĩ: Một con người có bản lĩnh, dám nói dám làm. Rồi nhìn gương mặt của người đã từng trải với những nếp nhăn chân chim đuôi mắt của ông Hùng:

- Quả là ông kiên trì. Chứ người khác thì…

- Thì… bỏ cuộc, đầu hàng phải không ông.

- Thôi, chuyện cũ đã qua…

Ông Hợi bảo vậy, đặt chén nước xuống bàn, không quên hỏi ông Hùng:

- Vừa rồi thôn họp dân, ông có dự không?

Rít điếu thuốc lào ngẩng lên phả khói, ông Hùng nghĩ: Cha này chắc cũng vắng mặt không họp, nên hỏi vậy. Rồi bảo: Ác quá. Hôm ấy trời đổi gió, oi ả. Đầu tôi như có búa tạ bổ. Nên phải báo cáo. Ông Hợi chen lời: Làm như ông đang quân nhân tại ngũ. Báo cáo với báo chồn. Tôi biết cái mảnh pháo giặc hồi “72” năm mươi mốt ngày đêm đánh Thành Quảng Trị, vẫn còn găm trong đầu ông. Nó ác thế. Ông Hùng cướp lời: Tuy không dự được nhưng tôi vẫn nắm chắc nội dung. Ông Hợi lắc đầu, không tin. Rồi cũng vỡ lẽ. Bố điện cho anh con trai đang dự họp. Những nội dung quan trọng hoặc nảy sinh vấn đề gay cấn, con sẽ nháy máy cho bố. Bố mở máy. Con mở máy. Thế là âm thanh cuộc họp được thu vào máy anh con trai. Kết nối truyền đến tai người bố, đang nằm ôm đầu ở nhà. Cuộc họp mà lãnh đạo xã lấy ý kiến bàn bạc của bà con các thôn về một số vấn đề. Trong đó, có việc xây dựng Trạm y tế xã. Hôm sau, bằng văn bản tôi gửi ngay tới Trưởng thôn. Đề nghị Trạm y tế vẫn giữ nguyên vị trí, không chuyển dịch đi nơi khác. Nên nâng cấp thêm một số phòng, trang bị thêm những thiết bị y tế, đáp ứng tốt việc chăm sóc sức khỏe nhân dân. Ông Hợi vỗ tay đánh “bốp” một cái: “Ông quả là thông minh. Tôi phục ông, phục ông…”

Cô gái chăm sóc giống lúa mới từ ruộng về, chợt bước vào quán. Đã cắt ngang câu chuyện ông nọ đang phục ông kia. Cô cầm vài ba bìa đậu khuôn, mớ rau muống, bịch lạc nhân. Chào, bước vội ra cửa. Ngẩng lên, ông Hợi ghé tai chủ quán:

- Này, cô ả không trả tiền, mà ông cũng chẳng nhớ à?

Không phải. Mà là thế này. Đầu tôi giờ nó hay nhớ nhớ quên quên nên giá từng loại hàng, tôi đã ghi cụ thể trên bảng. “Thượng đế” chỉ việc chọn hàng cho mình. Theo niêm yết giá, tiền đặt vào hộp trên mặt bàn kia. Chẳng cần phải có lời với chủ quán. Trừ điều gì chưa rõ, đôi bên sẽ trao đổi. Nên vậy, tôi vừa đọc sách, báo. Vừa bán hàng cứ nhẹ tênh như lông hồng. Nghe chừng bà con làng mình thích kiểu làm ăn này của tôi. Phấn chấn cùng niềm vui của bạn, ông Hợi hồ hởi: Biết đâu việc làm ấy của ông lại là một điển hình tiên tiến. Nếu như thời bao cấp trước kia sẽ được xã nhân rộng, huyện nhân rộng. Quanh năm ông chỉ có việc cắp cặp, đi đây đó báo cáo điển hình. Rồi gật gù, nhấc lên đặt xuống. Hẹn xe đưa xe đón… Lần nữa ông Hợi càng phục ông Hùng, bằng cái bắt tay nắm chặt. Tự nhiên hai người cùng đứng lên với tư thế như đứng trước ống kính trong một hội nghị quan trọng.

Tay vẫn trong tay. Chợt có tiếng xe máy từ hướng nhà văn hóa chạy lại. Tiếng xe mỗi lúc rõ dần, rồi đỗ xịch cửa quán. Chàng trai chừng mới qua tuổi “Hoa học trò”, hỏi mua số tháng 5, báo Tỉnh xuất bản hàng tháng và cuốn sách “Kỹ thuật chăn nuôi gia cầm”. “Không bán. Sách để đọc, thưởng thức tại quán. Cháu cầm về nhà đọc, đọc xong bữa nào qua quán trả ông cũng được”. Ông Hùng bảo vậy rồi ông ấn sách và báo vào tay, chàng trai nở nụ cười, cảm ơn. Xe rồ máy, quay trở lại hướng nhà văn hóa, vút đi…

- Trời! Ông còn có cả dịch vụ này nữa à? Không khỏi ngạc nhiên, ông Hợi kêu lên. Tay vỗ đánh “bốp” một cái.

- Trước kia, tôi nào có nghĩ tới. Mở quán chỉ là giúp bà con nông dân mình, quanh năm sương nắng vật lộn với đồng cao ruộng thấp, giống má, thiên tai…Chẳng phải lên thị trấn, phố xá mua thực phẩm, thiết yếu sinh hoạt hàng ngày. Đã mất ngày mất buổi, giá lại như cứa cổ, thắt cổ…

- “Cứa cổ, thắt cổ…” nghe mà phát khiếp. Ông Hợi đùa, vỗ mạnh vai ông Hùng.

Hai ông lại cười vang. Như chẳng có chút gì vướng bận đời thường.

Ông Hùng lại bắn tiếp điếu thuốc lào, phả khói. Lâng lâng, khoan khoái. Ông kể câu chuyện xảy ra lâu rồi, ngay quán. Tôi tưởng như mình ngất lịm. Ông vẫn thường “định cư” cùng con rể, con gái huyện ngoài, ít về, nên có thể chưa biết.

Chiều hè. Nắng vàng nghiêng nghiêng cửa quán, bóng đổ dài xuống mặt ao sen làng. Cậu thanh niên bước thấp bước cao tới quán, mua thực phẩm ăn tối. Bắt gặp tờ Báo Bắc Ninh, Nông nghiệp ngày nay, Phụ nữ… Tôi đang đọc, còn để trên bàn. Cậu ta liền cắm cúi, nghiến ngấu nuốt từng con chữ. Sực nhớ, vơ quàng thực phẩm, chạy vội về nhà. Bữa tối, khi gia đình ăn đã xong, bị chị vợ té tát mắng cho một hồi, chỉ còn biết cười hiền, nhận thiếu sót. Mấy ngày sau, cậu ta kể lại sự việc ấy cho tôi. Nghe mà tưởng như con tim mình ngưng đập. Liền nảy ý định: Một phòng đọc sách, báo tại quán, được định hình và phát triển cho tới ngày nay.

Đó là cậu Khoản con ông Khoát xóm Dưới. Ông hơn anh em mình khoảng hai, ba tuổi. Ông có còn nhận ra ông Khoát? Riêng tôi, tôi thầm cảm ơn cậu Khoản, mà còn mang ơn là đằng khác. Tôi có nhiều cái phải mang ơn ông ạ. Mà chưa biết đến bao giờ trả hết. Nay tuổi mỗi ngày mỗi già. Quỹ sinh học chẳng còn là bao. Ngay cả ông, tôi cũng phải mang ơn. Từ việc ông nhất quyết đề nghị kỷ luật tôi nên tôi cũng quyết kiên trì, theo đuổi ý định của mình. Để rồi có được như ngày hôm nay. Nghe ông Hùng nói, ông Hợi lướt ánh mắt khắp quán, lặng thinh, không nói gì. Vẻ như ông đang suy ngẫm…

Ông Hợi ra về. Cái bóng của ông nguyên Bí thư Chi bộ đang dần khuất sau giậu râm bụt. Dõi theo cái bóng ấy, ông Hùng chợt nhớ.

Cách nay đã có dư tám, chín mùa lúa. Một buổi, giữa những ngày bận bịu thu hoạch, ông Bí thư Hợi đã triệu tập cuộc họp Chi bộ bất thường. Kiểm điểm việc mình mượn đất để rồi dựng quán, nơi đất công cửa làng An Trại này. Sau những phát biểu của đảng viên. Bí thư kết luận: Nâng mức kỷ luật đồng chí Hùng lên: Cảnh cáo! Với ý thức coi thường sự lãnh đạo của Đảng. Không thực hiện nghị quyết Chi bộ thôn An Trại. Biểu quyết bằng giơ tay. Cánh tay giơ lên bằng nhau, giữa nhất trí và không nhất trí kỷ luật. Rồi chuyển bỏ phiếu kín. Phiếu không kỷ luật, lại là số phiếu chiếm quá bán. Ông Hùng trắng án. Bởi ông xin ý kiến Phó Bí thư kiêm Trưởng thôn đã nhất trí cho ông mượn đất để dựng quán. Trong khi ông Hợi cùng vợ con đi du lịch Đà Lạt đã hai tuần nay chưa về.

Nếu không chớp thời cơ, làm gì có cái quán đúng nghĩa như hôm nay. Mượn đất làm việc thiện, chứ phải đâu chiếm đất làm điều ác.

Đi chưa được hai tháng. Ông Hợi đã vọt về An Trại. Chân vừa chạm lòng nhà, ông lại vọt ra quán thăm ông bạn. Ngồi chưa nóng chỗ, chợt ông tung những câu xanh rờn: Lâu nay ở xa, chưa kịp về là tôi lại nhớ ông da diết, nỗi nhớ nhiều khi quên ăn, mất ngủ. Người cứ lơ lửng như trên mây trời như cái thuở của tình yêu lứa đôi. “Ông đang tái xuân đấy” ông Hùng chen lời đùa. “Tái tái cái con khỉ. Bà nhà tôi giờ yếu lắm, sức đâu mà tái với lại xuân”. Ông Hợi cười, đáp bạn: “Thế mà bà xã nhà này lại tái xuân rồi đấy, sau cái “vụ việc” hiến đất ông ạ”. Ở đời nhiều cái ai ngờ…

Sau hai ngày họp thôn. Tối ấy, tôi lội mưa, đội 30 mét vuông đất vườn nhà, sang gặp tân Trưởng thôn xin hiến tặng dự án mở tuyến đường liên thôn. Tôi nêu tâm huyết ấy. Theo kế hoạch còn chưa đầy tháng, nghĩa là đầu tháng sau, tuyến đường liên thôn này sẽ bổ nhát cuốc đầu tiên thi công. Sau khi hoàn thành, đường liên thôn sẽ nối sang xã bạn, trở thành đường liên xã, liên huyện… Phần đất vườn của tôi nằm trong dự án ấy. Trưởng thôn Bản, tay cầm cây bút mà còn do dự, nào đã dám ghi con số “30” vào sổ. Cứ gặng hỏi tôi, bác gái có nhất trí không? Sợ bác cứ lấy cái quyền gia trưởng của người chồng, áp đặt vợ phải nghe. Biết đâu ngày một ngày hai hoặc “ba bảy hai mốt ngày” lại sinh rắc rối. Xã hội bây giờ không thiếu những đấng “mày râu”, nom vẻ ngoài lịch lãm mà dã tâm, bạo hành vợ về tinh thần rồi thể xác. Bạo hành cả với con cái, giọt máu của mình. Nhức nhối lắm.

Tôi cướp lời: Tân Trưởng thôn cứ yên tâm, tin tôi. Tôi đã “lên lớp” cho bà xã một hồi. Người nông dân mình sống trong lũy tre làng từ ngàn xưa. Ngoài cần cù, chịu thương chịu khó còn rất thương yêu đùm bọc lẫn nhau nên mới có câu: “Tắt đèn tối lửa có nhau”, “Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ”… Nay người nông dân mình, sống trong xã hội mới văn minh, hiện đại. Càng phải yêu thương nhau hơn, kề vai sát cánh nhau hơn, dựng xây cuộc sống mới tốt đẹp, hạnh phúc. Bà nhất trí với tôi việc hiến đất này có nghĩa là bà đã thương yêu tôi hơn, sát cánh cùng tôi hơn trong công cuộc Xây dựng nông thôn mới của thôn mình, xã mình. Không chỉ riêng ai, mà cả hệ thống chính trị,  cả xã hội vào cuộc.

Tôi ngắm nhìn cái dáng còn thon thả ngày xưa của bà xã, cười: Chắc các bà đã từng ngắm khẩu hiệu, được kẻ đậm nét nơi cổng làng lâu nay: “Hãy chung tay Xây dựng nông thôn mới đẹp, giàu!” Nét chấm phá, bứt phá mới đi lên, của nông thôn Việt Nam mình.

“Em không thương yêu anh, không sát cánh cùng anh Xây dựng nông thôn mới thì sao em lại là người vợ hiền, yêu quý của anh…”. Giọng ngọt êm, vẻ nũng nịu, bà xã chợt liếc yêu chồng, ánh mắt vẫn lúng liếng sắc như dao cau một thời trên thuyền hát quan họ ao làng. Mà cũng lạ, lấy nhau đã mấy chục năm trời, đã có với nhau mấy mặt con. Đứa nào đứa ấy sắp vật được đổ cả trâu rồi mà nay đột nhiên bà ấy lại xưng “em”, xưng “anh”. Khi mà cả hai đều ngấp nghé… Tôi xúc động, tưởng mình đang bay trên trời.

Ông Hợi nghe chợt buông một câu: “Con người là thế đấy ông ạ. Riêng lĩnh vực vợ chồng, có khi cả đời khám phá về nhau mà vẫn chưa hiểu biết hết về nhau. Chà chà… lão chủ quán kể tiếp đi.”

Nghe xong, tân Trưởng thôn mỉm cười. Chẳng hiểu cười vì bà xã tôi hay cười với con số “30” tròn vo. Rồi Bản cắm cúi, nắn nót viết số “30” bằng mực đỏ, đỏ chót vào trang cuốn sổ công tác của người tân Trưởng thôn trẻ tuổi, tri thức, đầy năng lực…

*

Thời gian cứ trôi như nước dòng sông Đuống quê hương. Mùa lại mùa. Cày cấy rồi gặt hái. Gặt hái lại cấy cày. Quán làng vẫn cần mẫn cùng nhịp thở quê hương. Dân làng đã coi Phòng đọc sách, báo như thư viện của làng An Trại này. Đang vươn mình đi tới trong công cuộc đổi mới. Ngày ngày bà con lui tới mua hàng, ngồi nán lại đọc sách, báo. Rít điếu thuốc lào, góp chuyện thời sự, chuyện vui hài. Có người còn đùa, gọi: Quán làng là “Quán có nhau”, nghe mà gần gũi thân thương…

*

Giờ này thanh thản ngồi giữa lòng quán, sau những công việc bộn bề, cuốn hút. Chủ quán tự kiểm điểm những việc đã làm được, việc chưa làm được. Quên sao cái ngày “vạn sự khởi đầu nan” ấy. Rắc rối chuyện mượn đất. Bà con làng trên xóm dưới lời ra tiếng vào. Con nghe theo mẹ, cùng cản ngăn việc mượn đất rồi hiến đất. Dựng quán, đơn phương đôi chân may mà còn khỏe, chạy ngược chạy xuôi, lo từ cái đinh đến nắm lạt buộc…

Nay nghĩ lại mà áy náy. Một sáng. “Phó nháy” chẳng biết từ đâu tới, vác máy xăm xăm bước vào quán. Xin được chụp cảnh mọi người, đang ngồi chăm chú đọc sách, báo. “Này, ngày ngày “phó” có đọc sách, báo?”. “Không! Ông không biết tôi đang bận vác máy à? Còn thời gian nào mà đọc”. Mình phẩy tay: “Tội xem thường sách, báo. Cho ngắm nhìn mà không được chụp!”.

Kể ra khắt khe, cấm đoán làm gì. Nên cho người ta chớp cái khoảnh khắc vàng ấy mới phải. Mình có mất gì đâu mà người ta lại được. Thật ân hận.

Để có được những đầu sách luôn vận động hôm nay, đâu chỉ riêng mình mà là sự chung tay dựng xây, đóng góp của cả cộng đồng. Những cán bộ lão làng nghỉ hưu. Anh chị em thanh niên, phụ nữ. Người xa quê… không quên gửi sách, báo về “cung tiến” Phòng đọc sách và những ý kiến đóng góp chân thành…

Ông Hùng nghĩ mà lòng lâng lâng. Làn gió nhẹ đủ rung rung mái tóc điểm sương. Nom ông như trẻ lại hàng chục tuổi./

PHƯƠNG ĐẰNG