Trang chủ Văn hiến làng quê Bắc Ninh - Kinh Bắc

Một số giải pháp nhằm phát huy bản sắc lễ hội Bắc Ninh
08:39 | 16/03/2018

 

TRẦN ĐÌNH LUYỆN

Bắc Ninh – Kinh Bắc được mệnh danh là vương quốc lễ hội truyền thống của người Việt. Theo thống kê của ngành Văn hóa - Thể thao và Du lịch, toàn tỉnh hiện có gần 600 lễ hội truyền thống. Như vậy, hầu như làng xã nào cũng có lễ hội, trong đó nhiều lễ hội nổi tiếng như hội Dâu, hội chùa Phật Tích, hội đền Đô, hội Lim, hội đền Phả Lại, hội đền Bà Chúa Kho, hội Đồng Kỵ…

       Lễ hội truyền thống Bắc Ninh hội tụ nhiều giá trị tinh hoa văn hóa dân tộc và bản sắc văn hóa Bắc Ninh – Kinh Bắc, làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của lễ hội xứ Bắc, thu hút đông đảo du khách trong nước và nước ngoài đến tham dự, thưởng thức.

      Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập nhất là sau khi tỉnh Bắc Ninh được tái lập, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh, sự tham gia tích cực của sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch, sự tham gia của nhân dân địa phương các làng xã, lễ hội truyền thống Bắc Ninh đã được bảo tồn, phát huy và phát triển, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc Bắc Ninh – Kinh Bắc với một số kết quả, thành tựu quan trọng:

      - Các lễ hội truyền thống được nghiên cứu, xác định các giá trị lịch sử và bản sắc văn hóa, làm căn cứ khoa học để hướng dẫn nhân dân các làng xã bảo tồn, phát huy.

      - Các lễ hội có giá trị tiêu biểu được lập hồ sơ khoa học đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và quốc tế để có kế hoạch đầu tư bảo tồn và phát huy. Đến nay, lễ hội rước pháo làng (nay là phường) Đồng Kỵ (thị xã Từ Sơn), lễ hội đền Vua Bà làng Diềm (thành phố Bắc Ninh) được nhà nước ghi vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia; lễ hội kéo co làng Hữu Chấp (thành phố Bắc Ninh) được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đa quốc gia.

       - Các lễ hội truyền thống được duy trì và phát huy ở các làng xã, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tâm linh và thưởng thức các giá trị văn hóa truyền thống và tiên tiến của nhân dân và du khách.

       -  Một số lễ hội tiêu biểu được ngành Văn hóa – Thể thao và Du lịch tập trung chỉ đạo, hướng dẫn như hội Dâu, hội chùa Phật Tích, hội đền Đô, hội Lim, hội đền Bà Chúa Kho, hội đền Vua Bà (làng Diềm), hội Đồng Kỵ… Đồng thời, ngành đã tham mưu cho tỉnh tổ chức nhiều lễ hội mới cùng nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật có quy mô lớn như: Hội thi hát Quan họ đầu Xuân, Festival Bắc Ninh, chương trình nghệ thuật “Về miền Quan họ”, các chương trình nghệ thuật chào mừng kỷ niệm 15 năm, 20 năm tái lập tỉnh, và mới đây đã định kỳ tổ chức hàng tháng “Quan họ đêm rằm” của thành phố Bắc Ninh; Hát Quan họ trên truyền tại Hồ trong công viên Nguyên Phi Ỷ Lan của Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh…

      Những kết quả và thành tựu nêu trên khẳng định những giá trị tinh hoa và bản sắc văn hóa của lễ hội truyền thống Bắc Ninh đã được bảo tồn, phát huy và phát triển, không chỉ góp phần quảng bá tới đông đảo quý khách một Bắc Ninh giàu truyền thống văn hiến mà còn tạo nguồn lực góp phần vào việc thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội của tỉnh trong sự nghiệp đổi mới.

      Tuy vậy, lễ hội truyền thống Bắc Ninh, nhất là một số lễ hội lớn như hội Lim, hội đền Bà Chúa Kho… vẫn bộc lộ một số hạn chế, tiêu cực, gây bức xúc trong dư luận và du khách, như nạn ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, tệ mê tín dị đoan, nhất là xu hướng thương mại hóa với các hoạt động dịch vụ tràn lan, làm mất đi những giá trị bản sắc của từng lễ hội, khiến cho một số lễ hội thiếu sự hấp dẫn du khách bởi các diễn trình của các lễ hội này hầu như giống nhau trong các nghi lễ và diễn xướng dân gian.

      Để khắc phục những hạn chế trên nhằm phát huy sự hấp dẫn của lễ hội Bắc Ninh, cần quan tâm thực hiện một số giải pháp sau đây:

      - Tiếp tục tuyên truyền sâu rộng trong quần chúng để mọi người hiểu được giá trị lịch sử - văn hóa của lễ hội Bắc Ninh. Cần làm cho mỗi người dân ở mỗi làng xã hiểu rõ được những giá trị, bản sắc riêng có của lễ hội truyền thống ở chính làng xã của mình, để từ đó có ý thức và trách nhiệm cao trong việc trực tiếp tham gia vào các hoạt động nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc lễ hội của quê hương mình. Các nguồn tài liệu để tuyên truyền khá phong phú. Đó là các công trình đã được xuất bản như: Di tích và lễ hội tiêu biểu tỉnh Bắc Ninh, Lễ hội Bắc Ninh. Ở các công trình trên đã nêu rõ đặc trưng tạo nên sự hấp dẫn riêng của từng lễ hội, như: hội Dâu với lệ rước “tuần nhiếu Phật Tứ Pháp”, tiết mục múa gậy “hồng côn”, thi “cướp nước” cầu mưa, lễ hội đền Đô với lễ rước kiệu các vua Lý hùng tráng, lễ tế uy nghiêm cùng các trò đấu vật, đốt pháo bông, rối nước, diễn tuồng, hội Đồng Kỵ với rước và thi pháo, hội chùa Phật Tích với lễ xem hoa mẫu đơn và diễn lại tích chàng Từ Thức gặp Tiên Giáng Hương, hội Lim với cuộc rước uy nghiêm của hàng tổng lên đỉnh đồi Lim cùng nhiều trò vui độc đáo: thi cỗ, dệt vải, tổ tôm điếm, đu, vật và hấp dẫn nhất là ca hát Quan họ, hội đền Vua bà (làng Diềm) với lễ rước và tái hiện cảnh Đức Vua Bà tung quả cầu để kén chọn đức lang quân và ca hát Quan họ đón bạn… Các công trình về lịch sử Đảng bộ các xã phường, thị trấn…

      - Đẩy mạnh công tác bồi dưỡng, hướng dẫn tổ chức lễ hội cho cán bộ văn hóa, nhất là cán bộ văn hóa ở cơ sở. Đây là lực lượng trực tiếp hướng dẫn lễ hội. Đó là các cán bộ văn hóa các xã, phường, Ban Quản lý di tích cơ sở, các cán bộ Phòng, Trung tâm văn hóa – Thể thao các huyện, thị xã, thành phố, cán bộ Bảo tàng, Ban Quản lý di tích tỉnh. Tham gia tổ chức bồi dưỡng, hướng dẫn là Trung tâm văn hóa tỉnh, Trường trung cấp Văn hóa – Nghệ thuật và Du lịch tỉnh. Mục đích và nội dung bồi dưỡng, hướng dẫn là nhằm cho cán bộ văn hóa ở cơ sở không chỉ nắm vững Luật di sản văn hóa, Quy chế quản lý lễ hội của Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch, mà phải hiểu rõ nguồn gốc, ý nghĩa, nội dung và diễn trình của từng lễ hội với những bản sắc riêng tạo nên tính hấp dẫn của lễ hội Bắc Ninh. Trên cơ sở đó có sự hướng dẫn, tổ chức nhằm vừa bảo tồn, phát huy bản sắc, vừa đáp ứng nhu cầu của công chúng trong cuộc sống đương đại trong việc tham gia và thưởng thức lễ hội.

       -  Sớm có kế hoạch đưa vào giảng dạy trong các trường phổ thông về di sản văn hóa truyền thống Bắc Ninh, trong đó có lễ hội là di sản văn hóa tiêu biểu. Cần giáo dục cho các em học sinh ở cơ sở hiểu rõ giá trị lịch sử - văn hóa của lễ hội ở chính làng quê mình, từ ý nghĩa, mục đích của ngày lễ hội, các diễn trình lễ hội, mối quan hệ giữa lễ hội và di tích, lễ hội với danh nhân lịch sử - văn hóa…

      - Cần có sự kết hợp chặt chẽ việc tổ chức lễ hội với giới thiệu giá trị các di tích lịch sử - văn hóa. Các lễ hội ở Bắc Ninh hầu hết gắn với các di tích lịch sử văn hóa về địa điểm, không gian lễ hội, đặc biệt ngày lễ hội là hoạt động kỷ niệm các sự kiện lịch sử và danh nhân dược thờ phụng trong di tích. Nhưng ở các ngày lễ hội, việc giới thiệu di tích, danh nhân chưa được quan tâm đúng mức. Cần khắc phục yếu điểm này bằng sự phối kết hợp hoạt động đồng bộ giữa Ban tổ chức lễ hội với Ban quản lý di tích ở cơ sở với sự chỉ đạo chung của ngành Văn hóa – Thể thao và Du lịch tỉnh. Sự phối hợp này là yếu tố quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc của từng lễ hội, sự hấp dẫn đặc biệt và riêng có của lễ hội Bắc Ninh.

      - Nghành Văn hóa – Thể thao và Du lịch tỉnh cùng với việc tăng cường công tác quản lý nhà nước về lễ hội, cần đặc biệt quan tâm tới việc tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm trong việc chỉ đạo hướng dẫn tổ chức lễ hội trong thời gian qua. Trong đó cần tổ chức các cuộc tọa đàm, hội thảo khoa học nhằm đánh giá những kết quả và hạn chế trong việc tổ chức những lễ hội lớn và tiêu biểu như hội Lim, hội đền Đô, hội Dâu, hội Diềm, hội đền Bà Chúa Kho, hội thi Hát Quan họ đầu Xuân, lễ hội ở các làng Quan họ…

      Trên đây là một số giải pháp nhằm tiếp tục bảo tồn, phát huy bản sắc lễ hội Bắc Ninh, vừa đáp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh của nhân dân và du khách, đồng thời làm cho lễ hội Bắc Ninh trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội thiết thực góp phần đưa Bắc Ninh phát triển văn minh, hiện đại, giàu bản sắc văn hiến Bắc Ninh – Kinh Bắc trong xu thế hội nhập và phát triển hiện nay./.