Trang chủ Văn học Truyện ngắn

CHIẾU DANH
15:06 | 30/08/2018

 

Vừa rời chức Thư ký Công đoàn huyện về làng chưa ấm chỗ thì đến kì đại hội Chi hội người cao tuổi, lão Cường được tín nhiệm bầu vào chức Chi hội trưởng liền. Từng là giáo viên, đi bộ đội chuyển ngành về công tác ở Ủy ban huyện, vậy là các cụ đã chọn mặt gửi vàng đúng người, đúng việc.

Ngay kì họp đầu tiên, Chi hội trưởng mới đã đề xuất việc trọng đại mang tính lịch sử: Trùng tu đình làng.

Đình làng lão xưa to nhất vùng. Khung gỗ lim toàn tòng. Cột cái to đầy cữ vòng tay ôm. Đầu kèo, cốn mê chạm trổ long li quy phượng hoa lá vân tản tinh xảo. Thế mà trúng quả bom tấn trong trận càn năm bốn chín ngôi đình thành bình địa. Sau trận càn dân làng thu gom gỗ lạt còn lại dựng lên gian hậu cung làm nơi thờ thánh tạm. Tạm đến tận bây giờ. Trước cũng đã có mấy lần bàn làm lại như đình cổ nhưng không thành vì rất nhiều vướng mắc như không được phép của trên, như lấy đâu ra kinh phí xây dựng. Bây giờ nhiều nơi đã khôi phục được đình chùa di tích văn hóa truyền thống lẽ nào làng Đa Thọ không làm nổi. Dân làng đã nở mày nở mặt hơn xưa nhiều khi có hàng trăm người đi Tây, hàng chục Giám đốc, hàng chục đại gia, nhà nhà lên lầu Đức, lầu Thái cả rồi. Ngôi đình làng so với thiên hạ thấy khiêm tốn quá thật ngại. Đúng lúc thiên thời địa lợi nhân hòa thì làng lại có được cán bộ mới toanh, nhiệt huyết, uy tín vẫn còn nguyên đai nguyên kiện như lão mà làm Trưởng ban xây dựng thì miễn góp ý. Lá cờ làm đình vừa trương lên, những cao điểm cột cái, nóc, câu đầu… Được các gia đình đại gia, các dòng họ lớn đua nhau giành phần dán kín tiền công đức. Ngôi đình phục nguyên dáng cổ to vật vã nhất vùng lại hiện diện. Được đà, lão Cường tính đến chuyện khôi phục trọn bộ các di tích. Ngôi nghè bị dỡ từ thời hợp tác lấy đất lập trại chăn nuôi tập thể giờ sẽ xây hoành tráng luôn thể. Biết lực của làng đã cạn qua đợt đóng góp xây dựng lớn vừa rồi, bây giờ huy động ngay đợt mới là khó, nhưng số đại gia thì đã bõ bèn gì, thế là lão Cường vắt óc nghĩ ra cái "Chiếu Danh". Phải rồi! Muốn huy động được tiền trong dân thì phải có cách. Cái “chiếu danh”  sẽ đặt  vào chỗ trang trọng trong đình làng, dành cho những người có số tiền công đức tính từ cao xuống, nó sẽ giống như quả bom kích nổ, tiền của sẽ lại đổ ra như nước cho mà xem. Ban chấp hành chi hội vỗ tay đôm đốp ủng hộ cái “Chiếu danh” trứ danh này. Giờ thì ý kiến của lão đưa ra là có sức thuyết phục ngay. Qua việc làm đình dường như cả làng tâm phục, khẩu phục cái đức cái tài của lão. Sổ sách biên chép rõ ràng, rành mạch. Việc gì cũng dân chủ bàn bạc công khai, minh bạch. Quan trọng hơn cả là việc xoay chuyển từ không đến có, chỉ gậy đám đánh đám mà có ngôi đình to như thế vẫn thừa tiền thì còn chê vào đâu được nữa. Đôi ba ý kiến băn khoăn ngập ngừng mới vừa đưa ra đã bị đa số gạt phăng: Thôi! Người ta đã là cán bộ đầu ngành huyện bây giờ về làm việc làng, mang dao mổ trâu về mổ gà còn phải lo gì nữa.                                                                               

Mục biểu quyết cái “Chiếu Danh” đạt trăm phần trăm. Lão thắng cạn. Về nhà hí hửng khoe vợ. Không ngờ mụ vợ choảng một câu khiến nụ cười đắc thắng của lão tắt ngấm:

- Các ông chỉ vẽ chuyện, danh với chả giá, nhà nào chả có “lọ mắm thối”, khéo đậy địa thì người ta không ngửi thấy.

Lão trợn tròn mắt nhìn vợ:

- Cái nhà bà này hay nhỉ, tôi đang nói cái chiếu ở đình bà lại nói lọ mắm thối là thế nào?

- Còn thế nào à. Ông mở nút lọ mắm thối cả làng rồi đấy.

- Này này! Bà ăn nói cẩn thận nhé. 

- Chứ không à? Cái chiếu danh của ông mấy ai ngồi được, còn lại cả làng thì ngồi ở sân đình à. Từ thượng cổ đến giờ làng này có cái lệ ấy bao giờ chưa. Lão Cường hơi đuối lí nhưng vẫn cả vú lập miệng em gắt:

- Bà im đi! Cả làng người ta họp bàn có cả “nghị quyết” hẳn hoi còn hớ gì nữa.

Nào ngờ mụ còn lớn tiếng hơn:

- Hớ hay không rồi đến lúc người ta chửi cho khắc biết.

Lão Cường tức điên về cái thói ăn miếng trả miếng ngang phè của vợ. Sợ làng xóm nghe thấy lão đành hạ giọng:

- Bà nói khẽ cho tôi nhờ ! Đúng sai đã có tập thể chịu. Xây được nốt cái nghè thì chồng bà chả lưu danh thiên cổ ở cái làng này à.

Bỗng lão khựng lại mồm há hốc như người bị hóc xương, xua tay: 

Thôi, ngủ đi!

Nói rồi, lão bò vào màn nằm im như thóc.

Sáng hôm sau điểm qua danh sách những người công đức hàng đầu, mụ nguýt dài rồi sổ toẹt. Người này thì: Gia đình bất hòa bố con anh em từ nhau. Nhà kia thì:  Trai bỏ vợ, gái bỏ chồng. Người nọ thì mụ lại chê mất đức: Nuôi bố mẹ, gán chia lượt mà trâu hợp tác xã thì tranh nuôi cả con. Còn nữa: Tay này chuyên cho vay nặng lãi thì tốt đẹp gì. Người kia: anh ruột được bầu vào hộ nhà nghèo, nhận nhà tình nghĩa thì em trai còn dám vác mặt ngồi vào chiếu danh à? Tới nhà tưởng không chê vào đâu được thế mà mụ đốp luôn: Ông này "đánh dậm" được thằng con trai giống ông ta như đúc năm nay tốt nghiệp đại học mà vẫn không dám nhận con còn danh giá gì. Mụ đào đâu ra mà nhà nào cũng có" lọ mắm thối" thế không biết. Chết nỗi, mụ nói đúng. Ừ nhỉ, có thế mà mình không nghĩ ra, lão thử bới lông tìm vết lại xem sao. Quả nhiên cái danh sách những nhà có số tiền công đức cao không ai là an toàn cả, được cái nọ hỏng cái kia; nhà thì đời bố chầy bửa nợ thuế quĩ Hợp tác xã xóa nợ mấy lần còn chưa dám ngẩng mặt lên. Thằng con bây giờ ăn lên làm ra đố dám ngồi vào đấy; bà nọ còn mấy quả "bom nổ chậm" ngoài ba mươi chưa xuất được, ông kia có cậu con trai bồ bịch li thân đòi bỏ vợ. Lại còn trường hợp: nhà một lũ con, mẹ ốm nằm liệt giường thuê ô sin chăm sóc, vậy là bất hiếu. Đây nữa: Ông ta công đức vào đình thì rõ cao nhưng ngay sau đó dòng họ xây nhà thờ chỉ đóng góp bằng đầu. Còn khối ông lăm le muốn ngồi vào chiếu danh mà nhà không có con đỗ đại học.

Chốn đình chung, ngày đình đám, mọi người đến đây góp mặt, so hàng tìm chỗ mà ngồi. Dường như ai cũng muốn thể hiện những mặt tốt phô ra. Xong cũng thấp thỏm lo có người động đến lọ mắm nhà mình, lo giữ gôn sân nhà không xong còn tính gì đến danh mới chả giá, Bụt trên tòa, gà nào mổ mắt. Cứ ngồi im không sao, ngồi vào chiếu mà không sạch sẽ có người móc mắt ra cho. Cuối cùng thì lão dồn toa gạn ra được bốn vị cũng không trong sạch lắm nhưng xem ra còn có sức thuyết phục hơn cả: Cụ Ánh có năm đứa con đi lao động Hàn Quốc công đức vào đình đều mang tên bố, cái lọ mắm nhà này là: bán đất cha ông ra thành phố ở. Cụ Bình có ông con trai lười biếng, lưu manh, ba bửa, nợ thuế quĩ HTX, nợ dân chồng chất không trả, trốn vào Nam, thế mà bây giờ kiêm mấy chức Chủ tịch đoàn thể của một phường trong thành phố ở Tây Nguyên. Số tiền công đức nếu trừ vào nợ cũ còn chưa đủ; cụ Chắt có hai ông con làm cán bộ trên huyện có, tỉnh có ông con trai ở nhà làm chủ hụi chuyên cho vay nặng lãi, xiết nợ khét tiếng, khi vỡ hụi thì bỏ trốn mất hút. Cụ Đồng đàn con toàn thất học có cô con gái lúc ở nhà làm: “Gái Gọi”, chạy sang Hàn Quốc lao động lấy được chồng Hàn cũng muốn đưa bố vào cho oai. Xem ra bốn cụ có số tiền áp đảo này thì cụ nào cũng có lọ mắm thối to nhất. Cứ chiều hướng này không khéo chả ai dám ngồi vào chiếu thì gay to. Hóa ra mình là thằng vớ vẩn, đề xuất ra cái vớ vẩn. Họ nâng cấp lên thành sỏ đểu làng, cố tình chọc thối ra mà ngửi thì chết không có chỗ chôn. Nỗi lo trong bụng đang lớn thì có bài vè ném vào cổng.

Kiến thức chắp vá như anh

Xin đừng đem cái: Chiếu Danh ra đùa

Linh thiêng là chốn đình chùa

Danh mà đấu giá bán mua sao thành

                                       ...

Ghi chú: Anh là người được ưu tiên đọc trước nếu không xóa bỏ chiếu danh sẽ có hàng trăm bài tương tự…

Bài vè dựng đứng lão dậy. Như con kiến bò trên chiếc chảo nóng để tìm đường ra. Làng này xưa nay vẫn thế, cứ hơi một tý là có vè. Đứa nào ác thật! Có giỏi thì ra đối mặt, chơi cái trò ném đá giấu tay, hẳn như ném đá đau một lúc rồi lành, chứ vè thì cả làng thuộc, nó ngấm vào máu thịt mọi người, truyền miệng đời này qua đời khác. Nó cảnh báo mình thế còn tử tế đấy. Lão phải tìm cho ra thủ phạm để thương thuyết, tránh cái hiểm họa này. Ngọn bút chì đỏ chạy trên bản danh sách từng nhà trong làng mà chưa dừng lại chỗ nào. Cuối cùng thì lão ngẩn người ra, bút rơi khỏi tay. Đúng rồi! Thằng Vằn.

Chẳng biết từ bao giờ người ta gọi khu du lịch sinh thái của ông Nhất là Trung Tâm Vô tuyến truyền miệng. Dải bãi ven sông Đuống phía đông nam làng có tới hàng trăm mẫu bãi bồi chạy dài bốn năm cây số. Trước đây chuyên trồng ngô, khoai, đỗ, sau đem đấu thầu làm lò gạch, khi lò bị cấm để lại gò đống ao hồ hoang hóa. Gã Giám đốc có cái tên cúng cơm là Vằn, là bạn cùng xóm, cùng học với lão Cường từ lớp vỡ lòng. Vằn còi, đen, nghịch ngợm hay trêu chọc nên lũ bạn gọi là chó vằn, sau đổi tên là Văn nhưng mãi tới khi gã thi văn cấp hai đoạt giải nhì toàn miền Bắc bọn bạn mới chịu  gọi là Văn. Tốt nghiệp cấp hai nó tút đi học lái xe rồi biến ra Hà Nội. Vài năm sau đánh chiếc xe Bò Ma về, làm cho cả làng trố mắt ngạc nhiên, bởi cái xe tính ra tiền có mà tậu được cả xóm. Vào những năm thập kỷ tám mươi của thế kỷ hai mươi, nồi cơm nhà nào cũng chỉ nhìn thấy khoai sắn. Mỗi lần có việc phải ghé về nhà, trên xe bao giờ gã cũng vần xuống vài bao; khi thì gạo, lúc thì khoai sắn. Phân phát cho những nhà neo bấn, để chịu tới mùa vụ sau. Nhưng rồi cũng chẳng bao giờ đòi mà còn cho tiếp. Một cụ được bầu chọn xông đình giao thừa năm ấy cảm kích tuyên bố: Nhất làng! Chẳng biết tự bao giờ gã bị mất tên, cái tên là Văn chỉ có bạn cùng lớp biết, làng vẫn gọi là Vằn, tên xấu. Không ai bảo ai mỗi khi nhắc tới gã người ta gọi là: Anh Nhất, bác Nhất, và bây giờ là ông Nhất. Vài năm sau nữa gã đã mua được ngôi nhà hai tầng trong khu phố cổ Hà Nội. Rồi đùng một cái cưới một cô học sinh gốc Hà Nội vừa tốt nghiệp lớp 12, xinh xắn, con gái nhà lành hẳn hoi. Cứ tưởng gã ăn đời ở kiếp với Hà Nội nào ngờ cũng lại đùng một cái gã cho vợ con sang Mỹ du học. Một mình về làng ký hợp đồng mua toàn bộ cánh bãi và chia ra làm hai phần: Một bên làm khu hội trường, sân bóng đá, bóng chuyền, bể bơi, công viên, sinh thái... Nửa còn lại là gò đồi trồng kín cây rồi để hoang dã. Mới có vài năm mà thiên nhiên đã biến nửa hoang dã thành rừng rậm; chim trời, cá nước, muông thú tự nhiên từ đâu tìm về xây tổ, đào hang trú ngụ. Tiếng chim "rừng" làm náo động cả một vùng quê, nhất là khi bình minh đang lên và lúc hoàng hôn buông xuống. Ngày ngày người trong làng, trong vùng đủ các thành phần, lứa tuổi, đẳng cấp tìm đến. Ca nhạc, bóng đá, bóng chuyền, cầu lông, vật, võ, cây đu, cầu thùm, bơi thuyền, câu cá, cờ tướng... hoặc chui vào  rừng nguyên sinh hòa mình vào thiên nhiên, muông thú. Thế là làng có bao nhiêu người nhạy bén, năng động, to còi, vây quanh gã hết. Vậy thì chuyện lớn, nhỏ, hay, dở trong làng bám theo họ đến đây vun vào thành đống cùng xáo xào rồi lại chia rải ra khắp làng. Làm thế nào triệt phá cái Trung tâm vô tuyến truyền miệng lại mới yên chuyện được.     

Vờ đóng vai: Ham mê thể thao, văn hóa, văn nghệ, để được vào hang bắt hổ. Chỉ cần phát hiện ra một dấu vết chứa chấp đĩ điếm cờ bạc hoặc buôn bán tàng trữ hêrôin thì mới khóa họng hắn được.

Ông Nhất đón lão Cường như đón một vị tướng từ mặt trận trở về. Cán bộ bảo vệ quyền lợi người lao động của cả huyện cơ mà. Ông cũng muốn trình dự án trùng tu khu di tích đình làng. Biết lão Cường đang hiếu thắng coi mình chỉ là thằng bỏ làng, cáo ba năm quay đầu về núi, vô danh tiểu tốt nên chưa dám ho he còn phải lựa tìm thời cơ. Thế mà tự nhiên lão dẫn xác đến. Người vô tình, kẻ hữu ý rượu vào lời ra, trước còn ông ông, tôi tôi sau thì mày mày tao tao. Cường hỏi:

- Ngoài cổng sao lại treo biển là Nhu cầu đích thực.

- Người ta tặng đấy, mày cứ thử làm bằng chứng sống xem có đúng không.

 Cường trợn mắt:

- Kể cả tao cũng có nhu cầu?

Nhất thản nhiên:

- Là nhu cầu của mọi người thì loại trừ ai?

- Mày tự tin quá đấy!

- Thì mày cứ ở đây với tao xem nào.

Với vốn liếng: thể thao, văn nghệ hồi ở quân đội vốn: văn hóa dân vận suốt thời gian làm cán bộ phong trào; cộng với cái mác Giám Đốc Công đoàn Huyện. Cường thổi bùng không khí khu: Nhu Cầu đích thực lên dữ dội, môn nào cũng được nâng cấp về kỹ thuật, quy củ nét nẹt. Nhất giữ Cường ở liền cả ngày đêm. Trúng kế, Cường có cơ hội tìm xem cái tổ con chuồn chuồn ở đâu.

Từ hôm ấy, Cường cùng Nhất tiếp khách. Khi thì Việt Kiều, đại gia, lúc thì ông nọ bà kia cán bộ tướng tá công an, quân đội; lần thì nhóm nhà văn, nhà báo đi cùng với cả những ông to trên Sở, trên Bộ, rồi học sinh, sinh viên. Với ai, lĩnh vực nào, Nhất cũng hiểu biết sâu rộng, lập luận vững vàng. Càng nghe, Cường càng bị chinh phục, quyến rũ. Mỗi cuộc trò chuyện Cường phát hiện thấy Nhất lớn bao nhiêu thì lại cảm thấy mình nhỏ bấy nhiêu.

Cường rụt rè hỏi:

- Mày làm gì mà quen biết khiếp thế?

- Quan hệ tự nhiên ấy mà, mấy chục năm bươn chải còn gì?

Cường đón tách Cà phê từ từ đứng dậy, vừa đi vừa nhấm nháp suy nghĩ: Thì ra Nhất không phải như mình nghĩ. Qua tiếp xúc, Cường hiểu ra: Cả dải bãi mênh mông này nằm trải dài theo con sông Đuống trên bến dưới thuyền, phía hạ lưu là ngã sáu của những con sông lớn gặp nhau, giữa vùng đồng bằng mênh mông trù phú, dân cư đông đúc, giao thông thủy bộ khoáng đạt. Cường đã chứng kiến tận mắt những vị quan tước, đại gia trình dự án, xin đổ tiền vào. Nhất còn xem xét, chưa nhận. Ý tưởng cải tạo cả dải bãi hoang hóa này tận dụng hết từng mét vuông đất thành một địa chỉ phục vụ nhu cầu cộng đồng, phù hợp văn hóa vùng miền, hòa nhập môi trường văn hóa du lịch với cả nước và quốc tế. Nhất còn đang đưa lên bàn cân, trưng cầu ý kiến các thành phần đẳng cấp xã hội, để cho ra một dự án tổng thể, định hướng lâu dài. Những gói tiền to cao ngập đầu còn đang nài nỉ xếp hàng chờ cái gật đầu của Nhất. Giờ thì Cường nhận ra; âm mưu của mình thật là ngớ ngẩn; người không bị sức hút của đồng tiền thì làm gì có chuyện buôn lậu, cờ bạc hoặc làm những việc phi pháp, càng không phải là loại người quan tâm đến những bài vè. Mình gậy đám đánh đám xây được cái đình đã là ghê gớm, cái đám của Nhất to gấp ngàn lần. Tâm phục, khẩu phục Cường nhìn Nhất như một ông khổng lồ từ trên trời rơi xuống. Ở cái làng này thiếu gì người đi thoát li mấy chục năm về chỉ biết ôm đồng tiền lương hưu "Cháy nhà hàng xóm bình chân như vại". Mà sao Nhất chỉ là dạng vô danh tiểu tốt lại toàn người có danh, đại gia tìm đến. Quan hệ tự nhiên là thế nào? Nếu vậy thì Ngưu tầm ngưu mã phải tầm mã chứ. Chả lẽ số khách của Nhất toàn là ngưu à? Không! Họ giàu, sang lắm, toàn những người có máu mặt. Vậy là Nhất phải có cái gì để ngang bằng với họ. Cường ngẩng mặt lên trời ngẫm nghĩ rồi nhìn quanh dò xét. Đôi mắt nghi ngờ của Cường như chiếc gậy bắt tiểu yêu, bát quái của Tôn Ngộ Không chọc, gõ vào quá khứ của Nhất, chỗ nào cũng chỉ thấy tiếng kêu cọc, cạch, tẻ nhạt, ẩm thấp: Gốc gác thì nông dân, học vấn thì trung học cơ sở, chưa thoát nạn mù chữ, nghề nghiệp thì lái xe, thân phận thì... bỗng ở phía đầu gậy: Bôông... ôông... ô.ôn .... ô... ô.. một âm thanh âm vang trong trẻo ngân nga cất lên. Cường khựng lại sững sờ, mắt trố tròn ngơ ngác. Sách. Những cuốn sách béo, gầy xếp hàng tăm tắp, dàn dạt, tầng tầng lớp lớp, chật cứng cả mấy chiếc tủ cao to, bề thế, lừng lững độc chiếm cả một căn nhà rộng. Chúng đứng nghiêm trước vị khách lạ, vừa như tôn kính, vừa như thách thức:

- Đây là kho trí tuệ của ông chủ tôi. Là thư viện bách khoa của cuộc sống đấy. Ông có thẻ không mà vào đây? Dường như Cường cảm nhận được câu hỏi đó. Mặt nóng bừng, rôm sẩy nổi ran khắp lưng. Tại sao mình lại vô lý thế này nhỉ? Sợ cả những vật vô tri vô giác? Cường bước vội ra ngoài nhìn quanh những hàng ghế trong phòng, ngoài kia dành cho bạn đọc; bốn bề ngôi nhà là khuôn viên vườn cây bên bờ những chuỗi ao hồ xanh trong nối liền với vạt rừng nguyên sinh rậm rạp. Nắng, gió lao xao, tiếng chim lảnh lót, thấp thoáng từng đôi nam nữ, đủ các lứa tuổi ngồi đọc sách, buông câu hoặc thầm thì trò chuyện. Lão Cường đi lại mấy vòng muốn kiếm chỗ ngồi mà không ai nhúc nhích. Bỗng các ghế xao động. Mọi người thi nhau mời chào nhường ghế. Lão ngoảnh lại thì ra là Nhất tới. Cơn tự ái trong lão nổi lên ngùn ngụt; cái chức quyền cả đời mình phấn đấu xưa nay nâng niu hãnh diện mà ở đây chẳng ai coi là gì cả. Mặt lão vừa đỏ lên vì tức và tự ái muốn bỏ đi ngay chợt lại tái đi khi nghĩ đến bài vè còn chưa biết nguồn gốc để xử lý. Cứ để chiếu danh thì hàng trăm bài vè xuất hiện không ai dám ngồi vào chiếu hóa ra cái chuyện chiếu danh sẽ trở thành lọ mắm thối à? Mà bỏ đi thì phải có lý do chính đáng, việc làng đâu phải chuyện trẻ ranh. Bây giờ mà tuyên bố bỏ chiếu danh thì đừng có vác mặt về làng. Những nhà công đức nhiều tiền họ coi mình là thằng lừa đảo. Họ cạnh khóe chửi vỗ mặt. Mà còn mang tiếng suốt đời. Lão đứng ngây ra, mồ hôi chảy thành giọt, đến nỗi ông Nhất trao đổi nội dung sách với mấy người xong vỗ vai lão mới bừng tỉnh bỏ lại tách cà phê lầm lũi ra về.      

Từ hôm bén mùi Nhu cầu đích thực lão thành người khác hẳn; hay nói, cười, hát. Nhiều lúc đứng trước gương quay quả, ngắm nghía, cười thử mới điên chứ. Được cái lão vẫn nộp thuế đầy đủ, nhưng cứ còn đú đởn với cái đám xướng ca vô loài ấy thì chưa biết chừng, nhỡ xảy ra chuyện gì chỉ còn nước bỏ làng mà đi. Chưa thấy dấu hiệu gì nhưng cũng phải tìm cách lôi lão về thôi chứ để đến lúc lão đòi bỏ làng thì hết thuốc chữa. Lửa gần rơm không biết đâu mà lường. Vẫn biết là lão đang gây phong trào để lọt vào hang hổ. Đã không điều tra được cái gì thì về nhà mà ngồi chơi cho sướng, cứ ở đấy mà hầu người ta mãi à? Phải biết mình là ai chứ. Chả gì cũng là ông quan huyện về hưu làng còn mời làm lãnh đạo người cao tuổi mà lại hầu cái thằng bỏ làng gần hết đời rồi cáo chết ba năm lại quay đầu về núi. Chẳng qua cũng chỉ là thằng hót phân cho cái bọn cán bộ huyện làm liều bán đất của dân cho bọn lò gạch ăn no bỏ ro đùn ra chứ vinh quang, sung sướng gì. Mụ vợ lão nghiền ngẫm nhào nặn bao nhiêu ngày mới được mớ câu chữ xương xẩu, gai góc khó ngửi đó mang ra làm cái cớ để lôi lão về, nhưng vẫn chưa có dịp thì hôm nay thấy lão vác cái mặt buồn thiu hỏi không buồn nói, gọi chẳng buồn thưa ngồi tỳ tụp ấm nước nhìn vô định ra sân. Mụ đắc chí: Chắc là chán nhau rồi đây:

- Ông ra ăn cơm!

- Tôi không đói. Bà ăn trước đi!

- Có chuyện gì đấy?

- Không có gì cả.

- Ông giấu thế nào được tôi, không thích nhau thì về, làm gì phải khổ thế ?  

- Này! Bà im đi cho tôi nhờ, chỉ được cái nói linh tinh là không ai bằng.

- Chứ không à? Ông làm gì phải hầu nó!

Lão Cường đã đưa xe điếu vào miệng bỗng rời ra, tay đập bàn:

- Bà có im đi không?

Tiếng gầm của lão khiến mụ im bặt rồi lặng đi ăn cơm cho xong bữa. Đầu giờ chiều, đợi lúc lão đang nhâm nhi chén nước chè thả khói lên trần nhà, mụ mới lân la:

- Chắc là cái chuyện chiếu danh à?

Cái bực tức ban trưa dường như vẫn còn đầy trong ngực giờ mới được ào ra:

- Bỏ chiếu danh thì làng chửi, cứ để thì họ làm vè, từ chức thì xấu hổ, mang tiếng để đời…

- Tôi đã bảo mà. Tại ông chứ tại ai?

- Tôi không thế thì bao giờ mới có cái đình làng to thế kia. Nếu chúng nó không đe làm vè thì khu di tích vào tay mình rồi.

- Bây giờ ông định thế nào?

- Có khi tôi phải vào trong Nam... có ai hỏi cứ bảo tôi đi chữa bệnh, mặc cho làng muốn làm thế nào thì làm. Nếu làng bỏ chiếu danh cũng kệ, miễn sao họ mình không bị đặt vè là được.

Mụ như phải bỏng:

- Đi là đi thế nào? tôi không cho ông đi đâu cả!

- Thế bà có cách nào hay hơn không?

Mụ lặng đi một lúc rồi bằng cái giọng bất cần:

- Ông nghỉ khác có người thay. Cả làng này thiếu gì người.

- Vì vướng cái chiếu danh nó dở quá nên không ai dám làm chứ không phải thiếu người.

Câu nói như nhét nút họng mụ lại. Ấm ức, hoang mang nháo nhào trong bụng, lên đầu, lan tỏa đến mọi ngõ ngách dây thần kinh. Bỗng mụ đứng sững quay phắt lại, mặt đỏ tía, đôi mắt mở to xếch ngược, một tay chắp hông tay kia chỏ vào mặt lão, mồm ngoác ra tru tréo:

- Á à! Cái nhà ông kia! Ông phải lòng con đĩ nào ở ngoài ấy, định dắt nhau đi đâu? - Mụ nhào đến túm cổ áo lão mà giật: - Ông lừa tôi! Ối giời ơi là giời!...

Lão vội đẩy mụ ngã vật xuống giường quáng quàng chạy ra chốt các cửa kính lại rồi quay lại chỏ vào mặt mụ mà nghiền ngấm:

- Bà đổ oan cho tôi thế thì giết tôi còn hơn. Tôi chết thì mới thoát được trận tai tiếng này chẳng cần phải đi đâu cho bà khỏi nghi ngờ. Được rồi, tôi sờ tay vào ổ điện là xong.

Mụ hoảng hốt túm chặt ôm ghì lấy lão. Cả hai ôm nhau mà khóc tức tưởi rồi ngủ mất bao giờ không hay.

Giải pháp ngừng bắn tạm thời coi như đã được ký kết, tuy bất thành văn nhưng cũng ra được thông báo chung là: Ngay tối nay cả hai cùng đi gặp ông Nhất. Ba mặt một lời, tam ngu thành hiền. Lão Cường lườm mụ vợ chanh chua đe:

-  Riêng chuyện chứng minh sự trong sạch của tôi, bà muốn hỏi ông Nhất thế nào cũng được, còn chuyện “chiếu danh” thì bà ra ngoài sân để mặc chúng tôi; đàn bà cấm bàn chuyện đình.

- Cái “chiếu danh” của ông ngứa tai mới nói chứ tôi đâu có thừa hơi.

  Ông Nhất khấp khởi mừng thầm. Vậy là lão đã nhiễm Nhu cầu đích thực nên đã kéo cả vợ ra chơi. Nhưng chuyện con gà con kê mãi mà không thấy gì. Hay là lão vận động mình công đức? Đã đến lúc mình phải trình với lão về dự án khu di tích theo bản vẽ thiết kế đã được tham khảo ý kiến rộng rãi của các cụ cao niên trong làng, các nhà sử học, các nhà văn hóa và các nhà tâm linh, vừa đúng với nguyên mẫu cổ xưa, vừa xứng với tầm vóc lịch sử của ba vị tướng quốc, vừa vươn lên vị thế kiến trúc văn hóa tâm linh đương đại, thu hút được khách du lịch trong nước và quốc tế. Tổng số tiền lên tới hàng chục tỉ đồng do ông Nhất đứng lên kêu gọi các nhà tài trợ, số tiền đăng ký đã vượt ngưỡng. Bấy lâu lão Cường đang tự hào về chiến công làm được ngôi đình và say sưa với cái sáng kiến “chiếu danh” nên ông còn e ngại sợ lão mang nghị quyết ra dọa thì thương cho lão quá. Nào ngờ hôm nay nghe xong, lão Cường đứng bật dậy hai tay nắm lấy vai ông Nhất, vừa lay, vừa hét lên sung sướng như người được cứu từ cõi chết trở về:

-  Thế này thì không cần “chiếu danh” nữa rồi. Ôi! Không có ông thì tôi chết vì mấy lọ mắm thối.

Ông Nhất ngơ ngác:

- Lọ mắm thối nào, tôi không hiểu?

Đã gần hết đêm mà lão Cường vẫn tỉnh. Lão cảm thấy mất cái gì lớn lắm. Lão rón rén dậy làm điếu thuốc lào. Mụ vợ lẻn ra ngồi bên thẽ thọt:

- Cả đêm qua tôi nghĩ đi nghĩ lại rồi. Để cho lão Vằn làm tôi thấy thế nào ấy, cả làng chả nhẽ lại thua một thằng à?

- Nhưng mà…

- Không nhưng gì cả! Ông họp làng thông qua việc lão Nhất, mang bài vè ra đọc. Vè thì vè, mình ăn cắp ăn trộm đâu mà xấu. Mình xấu không sao, chứ để làng xấu dân họ chửi bố lên cho mà nghe. Mà tôi nói cho ông biết nhé. Chú ruột lão Nhất xưa là lính Pháp chạy vào Nam làm ngụy quân, ngụy quyền gì đó, bây giờ đàn con ở cả bên Mỹ nó gửi tiền về cho lão đứng tên. Ông mà rước giặc về thì những gia đình liệt sĩ họ chửi cho ủng mả.

Lão Cường gầm lên:

- Bà im đi cho tôi nhờ! Thiên hạ đánh kẻ chạy đi không ai đánh kẻ chạy lại hiểu chưa?.  

ĐINH VĂN Y